ANALIZA
W historii ekonomii zdarzają się okresy, w których inwestorzy zachowują się nieracjonalnie. Finanse behawioralne uczą jednak, że zachowania te mają charakter ciągły, a nie epizodyczny. Przyjrzyjmy się błędom poznawczym. Zapraszamy do lektury fragmentu książki Spacer po Wall Street
Nadmierna pewność siebie
Naukowcy zajmujący się psychologią poznawczą wykazali, że dokonując wyborów i podejmując decyzje w warunkach niepewności, ludzie w systematyczny sposób odchodzą od racjonalności. Jednym z najczęściej spotykanych błędów poznawczych jest nadmierna wiara w nasze przekonania i umiejętności oraz zbytni optymizm w ocenie przyszłości.
W ramach jednego szeregu eksperymentów mających pokazać występowanie tego błędu poznawczego duże grupy uczestników pyta się o ich kompetencje w zakresie prowadzenia samochodu w porównaniu z przeciętnym kierowcą w danej grupie albo z wszystkimi kierowcami. Nie ulega wątpliwości, że prowadzenie samochodu to czynność ryzykowna, w której pierwszoplanową rolę odgrywają umiejętności. Odpowiedzi na te pytania pozwalają przekonać się, czy ludzie realistycznie postrzegają własne kompetencje w porównaniu z innymi. W przypadku badanych studentów 80−90 procent osób deklarowało, że są bardziej kompetentnymi kierowcami i jeżdżą bezpieczniej niż inne osoby w ich grupie. Trochę jak w Lake Wobegon,( niemal) wszyscy studenci uważali się za ponadprzeciętnych.
W kolejnym eksperymencie z udziałem studentów respondentów zapytano o to, jak będzie się prawdopodobnie powodzić w przyszłości im i ich współlokatorom. Zazwyczaj własną przyszłość widzieli w różowych barwach
( udana kariera zawodowa, szczęśliwy związek, dobre zdrowie), natomiast swoim współlokatorom przyszłość wróżyli znacznie bardziej realistycznie. W tym przypadku występowało większe prawdopodobieństwo takich problemów jak alkoholizm, choroby, rozwody i wiele innych niekorzystnych zdarzeń.
Tego rodzaju eksperymenty powtarzano wielokrotnie i w wielu różnych kontekstach. Na przykład Peters i Waterman napisali w swoim bestsellerze z dziedziny zarządzania, Poszukiwanie doskonałości w biznesie, o losowo dobranej próbie dorosłych mężczyzn, których poproszono, aby uszeregowali się według kryterium umiejętności dogadywania się z innymi. Sto procent uczestników badania uszeregowało się w górnej połowie populacji. Nawet w ocenie własnego potencjału sportowego, w której to kwestii chyba trudniej jest oszukiwać samego siebie, co najmniej 60 procent mężczyzn umieściło się w górnej jednej czwartej populacji. Co więcej, największe niezdary przypisywały sobie jakiś potencjał sportowy. Tylko 6 procent badanych mężczyzn zadeklarowało, że ich możliwości sportowe są poniżej przeciętnej.
Daniel Kahneman uważa, że nadmierna pewność siebie to zjawisko występujące ze szczególną siłą wśród inwestorów. Oni bardziej niż członkowie innych grup wyolbrzymiają własne umiejętności i zaniżają znaczenie przypadku. Przeceniają swoją wiedzę, bagatelizują ryzyko i przeszacowują własne możliwości panowania nad sytuacją. smart-magazine. pl
35